Quy hoạch Thủ đô 100 năm: Siêu đô thị đa cực từ các dự án động lực

Từ đô thị đơn cực đến siêu đô thị đa cực

Ngày 29/6, UBND TP. Hà Nội công bố Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm và xúc tiến đầu tư năm 2026, đánh dấu bước khởi đầu cho quá trình tổ chức thực hiện quy hoạch trong bối cảnh Thủ đô đã hội tụ những điều kiện mới về thể chế, pháp lý và định hướng phát triển.

Phát biểu tại hội nghị, Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Vũ Đại Thắng cho biết, quy hoạch đã xác lập định hướng phát triển dài hạn, mở ra không gian phát triển mới cho Thủ đô. Theo ông, Nghị quyết số 02 của Bộ Chính trị tạo nền tảng cho sự phát triển của Hà Nội; Luật Thủ đô với các cơ chế phân cấp, phân quyền và chính sách đặc thù vượt trội sẽ tạo cơ sở pháp lý để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển trong giai đoạn mới.

Quy hoạch lần này mở rộng không gian phát triển của Hà Nội, đồng thời tái định vị vai trò của Thủ đô trong mạng lưới phát triển của vùng đồng bằng Bắc Bộ và cả nước. Theo định hướng được công bố, Hà Nội sẽ phát triển theo mô hình đô thị đa cực, đa trung tâm với 9 cực tăng trưởng, 9 trung tâm đô thị và 9 trục động lực.

Trong cấu trúc mới, Hòa Lạc được định hướng trở thành cực đổi mới sáng tạo, khoa học - công nghệ và đào tạo chất lượng cao; Đông Anh - Gia Lâm là cửa ngõ phát triển phía Bắc; Sơn Tây, Xuân Mai, Phú Xuyên, Thường Tín… sẽ từng bước chia sẻ chức năng với khu vực lõi lịch sử, hình thành các trung tâm phát triển mới của Thủ đô.

Chia sẻ tại Hội nghị, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn FPT Trương Gia Bình cho rằng, bản quy hoạch với tầm nhìn 100 năm đã xác định rõ tri thức, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực phát triển cốt lõi của Thủ đô trong thế kỷ tới. Nếu tận dụng tốt cơ hội này, Hà Nội hoàn toàn có thể trở thành một trung tâm đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực, thậm chí là một "viên ngọc tri thức toàn cầu".

Như vậy, các cực tăng trưởng mới của Hà Nội không đơn thuần là sự mở rộng về không gian địa lý, mà còn phản ánh định hướng chuyển dịch sang mô hình phát triển dựa trên tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo, là nền tảng cho sức cạnh tranh của các đô thị toàn cầu trong tương lai.

Nhìn từ góc độ quy hoạch, KTS. Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội cho rằng, Hà Nội không phát triển chỉ cho riêng Hà Nội mà phải là một trung tâm sáng tạo, có vai trò dẫn dắt cả vùng đồng bằng Bắc Bộ và kết nối quốc tế. Theo đó, mọi tư duy phát triển của Thủ đô cần được đặt trong không gian phát triển vùng, chứ không giới hạn trong địa giới hành chính của thành phố.

"Sự chuyển dịch từ mô hình đô thị đơn cực sang đa cực không dơn giản là mở thêm các khu đô thị mới, mà là quá trình tái tổ chức không gian phát triển, phân bổ lại dân cư, việc làm và các nguồn lực phát triển. Những khu vực ngoại thành sẽ có cơ hội trở thành các trung tâm phát triển mới, giảm áp lực lên khu vực nội đô lịch sử", KTS. Trần Huy Ánh chia sẻ.

Điểm nhấn khác của quy hoạch là việc xác định sông Hồng là trục cảnh quan, sinh thái và văn hóa chủ đạo của Thủ đô. Theo KTS. Trần Huy Ánh, Hà Nội được xây dựng trên nền tảng của một vùng đất có lịch sử định cư hàng nghìn năm. Từ Cổ Loa, Kinh Bắc, xứ Đoài đến vùng Đền Hùng đều là những không gian văn hóa - lịch sử cần được gìn giữ.

KTS. Trần Huy Ánh gọi đó là một "bảo tàng nhân sinh" - không gian mà con người nương theo thiên nhiên để tồn tại, sinh sống và gìn giữ những giá trị lịch sử, văn hóa được tích lũy qua nhiều thế hệ. Bởi vậy, phát triển Hà Nội phải gắn với bảo tồn các hành lang sinh thái, không gian văn hóa và bản sắc của vùng đất nghìn năm văn hiến.

Các dự án động lực và "xương sống" đường sắt đô thị trên hành trình hiện thực hóa quy hoạch

Tại hội nghị, Hà Nội đã công bố danh mục 276 dự án kêu gọi đầu tư trên nhiều lĩnh vực trọng điểm, đồng thời trao quyết định chủ trương đầu tư, giấy chứng nhận đăng ký đầu tư và ký kết các biên bản ghi nhớ hợp tác với nhiều doanh nghiệp, tập đoàn trong và ngoài nước.

Theo Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Vũ Đại Thắng, những dự án và thỏa thuận hợp tác được công bố lần này sẽ bổ sung nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô, đồng thời thể hiện niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp đối với môi trường đầu tư và triển vọng phát triển của Hà Nội.

Đáng chú ý, thành phố cũng đã ký kết hợp tác với các tổ chức tín dụng để huy động nguồn lực cho phát triển Thủ đô, đồng thời nghiên cứu các công cụ tài chính mới như phát hành trái phiếu chính quyền địa phương. 

Tại hội nghị, đại diện ngân hàng BIDV cho biết, các ngân hàng thương mại sẵn sàng đồng hành cùng Hà Nội trong việc huy động nguồn lực cho các công trình hạ tầng chiến lược, trong đó có nghiên cứu phương án phát hành trái phiếu chính quyền địa phương. Đây được xem là một trong những điều kiện quan trọng để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển dài hạn của Thủ đô, nhất là trong bối cảnh nhu cầu vốn cho hạ tầng đô thị ngày càng lớn.

Bài toán nguồn lực càng trở nên cấp thiết khi phần lớn các động lực tăng trưởng mới của Hà Nội đều gắn với nhu cầu đầu tư hạ tầng quy mô lớn, đặc biệt là hệ thống đường sắt đô thị và mạng lưới giao thông công cộng kết nối vùng.

Theo quy hoạch, mạng lưới đường sắt đô thị được định hướng trở thành "xương sống" của hệ thống giao thông công cộng, kết nối các cực tăng trưởng, các trung tâm đô thị mới và tăng cường liên kết vùng. Đây cũng được xem là một trong những tiền đề quan trọng để thúc đẩy phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD).

KTS Trần Huy Ánh cho biết, từ đầu những năm 2000, Hà Nội đã bắt đầu nghiên cứu hệ thống vận tải khối lượng lớn tốc độ cao và liên tục điều chỉnh, mở rộng quy hoạch mạng lưới đường sắt đô thị qua nhiều giai đoạn. Tuy nhiên, khoảng cách giữa tầm nhìn và quá trình hiện thực hóa vẫn còn khá lớn. Sau hơn 20 năm theo đuổi định hướng phát triển đường sắt đô thị, Hà Nội mới đưa vào khai thác một số tuyến với chiều dài còn khá khiêm tốn so với quy hoạch đã đặt ra.

"Phát triển đường sắt đô thị là một bài toán phức tạp, đòi hỏi phải dựa trên các nguyên lý khoa học, khảo sát kỹ về lưu lượng hành khách, cấu trúc dân cư, nhu cầu đi lại và khả năng kết nối với các loại hình giao thông khác. Đó phải là những tuyến giao thông có khả năng hiện thực hóa, vận hành hiệu quả và tạo động lực phát triển mới cho đô thị", KTS Trần Huy Ánh nêu.

Để hiện thực hoá quy hoạch, theo KTS Trần Huy Ánh, trong nhiều mục tiêu dài hạn, Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm cần được cụ thể hóa bằng những mục tiêu ngắn hạn, những hành động cụ thể và một lộ trình thực hiện rõ ràng thì mạng lưới đường sắt đô thị mới có thể từng bước hình thành.

Từ góc độ thị trường, hạ tầng giao thông và các cực tăng trưởng mới có thể thúc đẩy quá trình tái cấu trúc không gian bất động sản của Hà Nội. Trọng tâm phát triển có thể dần dịch chuyển từ khu vực lõi lịch sử sang các hành lang đường sắt đô thị và các khu vực phát triển theo mô hình TOD.

Sự dịch chuyển này cũng có thể tạo ra một chu kỳ phát triển mới cho thị trường bất động sản Hà Nội, khi giá trị của một khu vực không còn được quyết định chủ yếu bởi khoảng cách tới khu vực trung tâm lịch sử, mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng kết nối hạ tầng và tiếp cận hệ thống giao thông công cộng khối lượng lớn.

Tuy nhiên, theo chuyên gia, quá trình này sẽ không diễn ra trong thời gian ngắn. Hiệu quả của mô hình TOD hay sự dịch chuyển của thị trường bất động sản phụ thuộc rất lớn vào tiến độ đầu tư hạ tầng, khả năng kết nối đồng bộ và tính liên tục trong quá trình thực hiện quy hoạch.