Nghĩa trang và an táng thông minh: Sáng kiến không gian tưởng niệm đa tầng

Tọa đàm có sự tham gia của đại diện các cơ quan quản lý Nhà nước, các Viện nghiên cứu, cơ sở đào tạo, các nhà khoa học, doanh nghiệp và các cơ quan báo chí, truyền thông.

Phát biểu khai mạc tọa đàm, ông Lê Hồng Lân, Trưởng Ban Phục vụ lễ tang Hà Nội cho biết, nghĩa trang và an táng là lĩnh vực đặc thù. Đây không chỉ là câu chuyện của hạ tầng đô thị, đất đai hay công nghệ, mà còn gắn với tình cảm của mỗi gia đình, phong tục, tín ngưỡng và văn hóa. Dù tổ chức theo mô hình nào, ứng dụng công nghệ đến đâu, mục tiêu cuối cùng vẫn phải là bảo đảm sự trang nghiêm đối với người đã khuất.

Trong bối cảnh Hà Nội đang phát triển nhanh, quỹ đất ngày càng hạn chế, yêu cầu về bảo vệ môi trường, chuyển đổi số và chất lượng dịch vụ ngày càng cao, công tác quản lý nghĩa trang và tổ chức an táng đứng trước yêu cầu mới. Từ đó phải giải quyết đồng thời nhiều bài toán về sử dụng đất tiết kiệm, bảo vệ môi trường, quản lý dữ liệu chính xác, tổ chức dịch vụ thuận tiện… đòi hỏi cần bắt đầu nghiên cứu mô hình nghĩa trang và an táng thông minh. "Thông minh không chỉ là ứng dụng công nghệ số, mà còn là đổi mới phương thức quản lý, tổ chức vận hành và cung cấp dịch vụ; sử dụng hiệu quả tài nguyên; bảo vệ môi trường; nâng cao chất lượng phục vụ và tạo thuận lợi hơn cho người dân", ông Lân nói.

Tại toạ đàm, PGS.TS Lưu Đức Hải, Viện trưởng Viện Nghiên cứu đô thị và phát triển hạ tầng cho rằng, trong bối cảnh đô thị hóa diễn ra nhanh, quỹ đất dành cho người mất tại các đô thị lớn ngày càng khan hiếm. Việc phát triển các mô hình nghĩa trang và an táng thông minh không chỉ là xu thế tất yếu mà còn là giải pháp chiến lược giúp phát triển đô thị bền vững, bảo vệ môi trường và tối ưu hóa không gian sống cho người đang sống.

Phát biểu tại tọa đàm, bà Đặng Anh Thư, Phó Cục trưởng Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng (Bộ Xây dựng) nhận định, phát triển nghĩa trang và an táng thông minh phù hợp với xu thế phát triển bền vững của các đô thị lớn tại Việt Nam.

Theo bà Thư, khung pháp lý hiện hành như Nghị định 23/2016/NĐ-CP cùng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn liên quan đã tạo cơ sở cho công tác quản lý nghĩa trang và cơ sở hỏa táng.

Tuy nhiên, trước tốc độ đô thị hóa nhanh chóng, thực tế đang diễn ra sự chuyển dịch từ nghĩa trang truyền thống sang mô hình công viên nghĩa trang, nghĩa trang sinh thái tích hợp công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo.

Đại diện Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng cho biết, các ý kiến đóng góp tại tọa đàm là cơ sở quan trọng để cơ quan quản lý tiếp thu, hoàn thiện hệ thống cơ chế, chính sách.

Trong giai đoạn 2026 - 2030, Bộ Xây dựng sẽ rà soát, sửa đổi và bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật về hạ tầng kỹ thuật. Trong đó, sẽ thể chế hóa các tiêu chí, quy chuẩn kỹ thuật cụ thể đối với mô hình nghĩa trang sinh thái và an táng thông minh.

Trong khi đó, Phó giám đốc Sở Nội vụ Hà Nội - ông Nguyễn Tây Nam cho biết trước yêu cầu phải bố trí không gian cho hàng trăm nghìn ngôi mộ đang phải di dời trong quá trình đô thị hóa và chỗ an nghỉ mới cho hàng chục ngàn người mất mỗi năm tại Hà Nội, việc tìm ra các giải pháp về không gian an táng, tưởng niệm văn minh, thông minh và bền vững là nhiệm vụ cấp thiết với Thủ đô Hà Nội.

Ông Nguyễn Tây Nam gợi ý các ý kiến thảo luận tại Tọa đàm và hoạt động nghiên cứu bài bản nhưng khẩn trương tiếp theo sẽ tạo cơ sở khoa học và thực tiễn quan trọng để Thành phố quy hoạch, bố trí không gian an nghỉ theo hướng thông minh, tiết kiệm quỹ đất, thân thiện với môi trường và thuận tiện cho người dân trong việc tổ chức các hoạt động hiếu sự, thăm nom người thân đã khuất.

Cũng tại Tọa đàm này, nhà báo Nguyễn Thái Dương, Chánh văn phòng Viện Kinh tế và Dịch vụ Nhân sinh cho biết đã tiến hành khảo sát sơ bộ và nhận thấy có hàng triệu ngôi mộ phân tán trên địa bàn Hà Nội. Riêng phạm vi dự án trục đại lộ cảnh quan sông Hồng có thông tin về khoảng 109.000 ngôi mộ cần di dời. Các con số này phản ánh quy mô đáng kể của bài toán tổ chức lại không gian an táng; cần phân biệt phạm vi dự án sông Hồng với toàn bộ vùng ven sông. Ông đề xuất cần tiếp tục nghiên cứu mô hình lưu giữ tro cốt đa tầng như một cấu phần của hạ tầng tưởng niệm đô thị, kết hợp công viên cảnh quan, các hình thức an táng sinh thái phù hợp và công nghệ quản lý. Việc triển khai cần đặt trong tổng thể quy hoạch, pháp luật về đất đai - xây dựng - môi trường, yêu cầu an toàn đê điều và sự đồng thuận cộng đồng. Đây là hướng nghiên cứu có thể góp phần giải quyết đồng thời bài toán di dời nghĩa trang, tiết kiệm đất và bảo tồn giá trị văn hóa trong phát triển đô thị bền vững.

Quá trình triển khai cần bảo đảm công khai thông tin, tham vấn người dân và thân nhân, duy trì hoạt động tín ngưỡng phù hợp, đồng thời xác lập rõ trách nhiệm quản lý, quyền sử dụng vị trí lưu giữ, thời hạn, phí dịch vụ, bảo trì và xử lý các tình huống phát sinh. Việc lựa chọn địa điểm và hình thức công trình phải được thẩm định theo quy định pháp luật hiện hành.