Kinh tế tư nhân: Từ lực lượng nòng cốt tới động lực bứt phá

Với vai trò "một động lực quan trọng nhất" của nền kinh tế, khu vực tư nhân được kỳ vọng sẽ dẫn dắt đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy tăng trưởng bền vững trong kỷ nguyên vươn mình của đất nước. Theo các chuyên gia, để thực sự đảm đương được trọng trách ngày càng lớn, khu vực tư nhân cần một "bệ phóng" đủ mạnh, từ thể chế minh bạch, môi trường cạnh tranh bình đẳng đến nội lực vững vàng.

1. Kinh tế tư nhân - một động lực quan trọng nhất trong mục tiêu phát triển mới

Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV ngày 13/4, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: "Một nền kinh tế muốn tăng trưởng cao, bền vững và có khả năng bứt phá, không chỉ vận hành trên nền tảng một nguồn lực đơn nhất, càng không thể đặt toàn bộ gánh nặng phát triển lên vai Nhà nước". Trong cách tiếp cận này, mỗi người dân, mỗi gia đình, mỗi hộ kinh doanh, mỗi doanh nghiệp đều trở thành một mắt xích của nền kinh tế, một chủ thể của tăng trưởng.

Cũng trong các cuộc họp gần đây, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng khẳng định: "Mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân trên 10%/năm giai đoạn 2026-2031 là mệnh lệnh phát triển để hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược của đất nước".

Để đạt tăng trưởng hai con số, Thủ tướng cho biết, cần nguồn lực đầu tư rất lớn. Trong nhiệm kỳ này, tổng vốn đầu tư toàn xã hội cần đạt khoảng 40% GDP, tương đương 38,5 triệu tỷ đồng, cao hơn mức 33% của nhiệm kỳ trước. Trong đó, vốn đầu tư công từ ngân sách Nhà nước khoảng trên 8 triệu tỷ đồng, 80% còn lại bắt buộc phải huy động từ nguồn lực xã hội, doanh nghiệp trong nước và vốn đầu tư trực tiếp, gián tiếp từ nước ngoài. Thủ tướng Lê Minh Hưng cũng nhấn mạnh, cần thúc đẩy kinh tế Nhà nước giữ vai trò chủ đạo; kinh tế tư nhân trở thành động lực quan trọng nhất.

Như vậy, kinh tế tư nhân đang được định vị trở thành một lực lượng quyết định khả năng hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng trong nhiệm kỳ mới và giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Theo thống kê, khu vực tư nhân hiện đang đóng góp hơn 50% GDP, 30% thu ngân sách và sử dụng khoảng 82% tổng số lao động. Tuy nhiên, bên cạnh quy mô đóng góp, vai trò của kinh tế tư nhân còn thể hiện ở những lợi thế mang tính bản chất.

Trong khi kinh tế nhà nước là "trụ đỡ" chủ đạo, đóng vai trò dẫn dắt, đảm bảo các cân đối lớn thì kinh tế tư nhân là lực lượng "phát huy sức bật thị trường, giải phóng sức sản xuất và thúc đẩy đổi mới sáng tạo"(1).

Theo PGS. TS. Nguyễn Thường Lạng, Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế quốc dân, điểm mạnh lớn nhất của kinh tế tư nhân nằm ở tính linh hoạt. Trong một thế giới biến động nhanh, khả năng thích ứng trở thành yếu tố sống còn. Doanh nghiệp tư nhân, với quy mô đa dạng và cơ cấu tổ chức linh hoạt, có thể nhanh chóng điều chỉnh chiến lược, tìm kiếm thị trường và đổi mới mô hình kinh doanh.

Không dừng ở đó, khu vực tư nhân còn là "cái nôi" của đổi mới sáng tạo. Từ các startup công nghệ đến các doanh nghiệp sản xuất truyền thống, nhiều mô hình kinh doanh mới đã được hình thành từ chính khu vực này.

Như vậy, trong bức tranh tổng thể, kinh tế tư nhân vừa là động lực tăng trưởng, vừa là động lực chuyển đổi giúp nền kinh tế Việt Nam chuyển từ chiều rộng sang chiều sâu, từ gia công sang sáng tạo, từ phụ thuộc sang tự chủ.

Kinh tế tư nhân còn là nòng cốt cho tăng trưởng bền vững, tạo việc làm, thúc đẩy chuyển đổi số, công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, góp phần đưa Việt Nam thành nước thu nhập cao, một nền kinh tế dựa trên đổi mới sáng tạo, khoa học - công nghệ và năng suất tổng hợp(2).

Trong bức tranh tổng thể, kinh tế tư nhân vừa là động lực tăng trưởng, vừa là động lực chuyển đổi giúp nền kinh tế Việt Nam chuyển từ chiều rộng sang chiều sâu, từ gia công sang sáng tạo, từ phụ thuộc sang tự chủ.

PGS. TS. Nguyễn Thường Lạng nhận định, khi Việt Nam hướng tới trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại và thu nhập trung bình cao vào năm 2030, vai trò và trọng trách của khu vực tư nhân cũng có sự thay đổi rõ rệt: "Nếu trước đây khu vực này còn phát triển ở mức thận trọng, thì nay đã được định hướng phát triển mạnh mẽ hơn, nhanh hơn, lớn hơn và hiệu quả hơn".

Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân đã đặt mục tiêu cụ thể, đến năm 2030, tốc độ tăng trưởng bình quân của kinh tế tư nhân phải đạt khoảng 10 - 12%/năm, cao hơn tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế nói chung, nâng mức đóng góp lên 55 - 58% GDP, 35 - 40% tổng thu ngân sách nhà nước, giải quyết việc làm cho khoảng 84 - 85% tổng số lao động.

Song song, phấn đấu đến năm 2030 có 2 triệu doanh nghiệp hoạt động, ít nhất 20 doanh nghiệp lớn tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Có thể thấy, đây là yêu cầu tất yếu để phục vụ cho mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững, đòi hỏi sự mở rộng cả về số lượng lẫn quy mô và chất lượng phát triển của các doanh nghiệp tư nhân.

Cũng cần nhìn nhận thẳng thắn rằng, để chuyển hóa kỳ vọng thành năng lực tăng trưởng thực chất, khu vực kinh tế tư nhân cần một nền tảng phát triển tương xứng. Theo đó, những điểm nghẽn về thể chế, khả năng tiếp cận các nguồn lực, môi trường kinh doanh và năng lực nội tại đòi hỏi phải được tháo gỡ nhằm tạo dư địa cho giai đoạn bứt phá tiếp theo.

2. Điều kiện để "đánh thức" nội lực khu vực kinh tế tư nhân

Nghị quyết 68 đã mở ra một không gian phát triển rộng lớn và trao cơ hội cho kinh tế tư nhân, nhưng thực tế cho thấy, vẫn còn rất nhiều điều phải làm để chính sách thực sự đi vào thực tế.

Theo PGS. TS. Nguyễn Thường Lạng, nhiều doanh nghiệp tư nhân của Việt Nam đang loay hoay trong tình cảnh "khó lớn". Dẫn chứng số liệu thực tiễn, trong khoảng 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động thì có tới 97% vẫn là quy mô vừa và nhỏ, tiềm lực tài chính và trình độ quản trị còn hạn chế, năng suất và sức cạnh tranh chưa cao…

Thực trạng này trước hết xuất phát từ việc doanh nghiệp tư nhân vẫn gặp nhiều rào cản trong pháp lý, khó khăn trong tiếp cận các nguồn lực cơ bản như đất đai, vốn, tài nguyên và cơ hội tham gia vào các dự án lớn.

Do đó, các chuyên gia kỳ vọng, từ định hướngnền tảng là Nghị quyết 68, các chính sách điều hành cụ thể trong thời gian tới sẽ "mở cánh cửa" cơ hội, "nâng trần" phát triển, "làm phẳng" sân chơi để các chủ thể trong nền kinh tế được cạnh tranh bình đẳng, lành mạnh.

Trước hết, theo GS. TS. Lê Hồng Hạnh, Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, điều kiện tiên quyết nằm ở chất lượng thể chế: "Thể chế cần được đặt lên hàng đầu, trước các yếu tố như vốn đầu tư, số lượng công trình hay tốc độ tăng trưởng. Nếu chỉ chạy theo các chỉ tiêu tăng trưởng mà bỏ qua hiệu quả thực chất thì chính các dự án kém hiệu quả có thể gây tác động ngược trở lại nền kinh tế".

Theo chuyên gia, Nghị quyết 68 mới là điểm khởi đầu, để cơ hội thực sự được trao cho khu vực tư nhân, cần phải xây dựng một hệ thống thể chế minh bạch, ổn định và cơ bản vận hành theo nguyên tắc thị trường, nơi mà mọi doanh nghiệp, không phân biệt thành phần, đều có thể cạnh tranh và phát triển.

GS. TS. Lê Hồng Hạnh thẳng thắn chỉ ra, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn chưa cảm nhận rõ những chuyển biến tích cực từ chính sách, cho thấy vẫn còn tồn tại khoảng cách giữa chủ trương và thực tế. Một trong những biểu hiện rõ nhất là tư duy quản lý hành chính vẫn đang chi phối mạnh.

Bổ sung thêm, PGS. TS. Nguyễn Thường Lạng cho biết, một yếu tố quan trọng khác là sự bảo hộ về pháp lý đối với quyền sở hữu tư nhân. Khi tài sản và quyền sở hữu của doanh nghiệp được đảm bảo, khu vực tư nhân sẽ có niềm tin để mở rộng đầu tư, tích lũy và phát triển quy mô lớn hơn.

PGS. Lạng cũng đúc kết rằng, để khu vực kinh tế tư nhân có thể bứt lên mạnh mẽ về quy mô, năng lực và mức độ đóng góp cho tăng trưởng, cần tập trung vào ba điều kiện nội lực then chốt.

Thứ nhất là bồi dưỡng nguồn lực con người, đặc biệt là đội ngũ doanh nhân - lực lượng đông đảo, có năng lực, giàu tính sáng tạo và đóng vai trò dẫn dắt trong các doanh nghiệp.

Thứ hai là khơi thông nguồn lực trong dân, không chỉ là nguồn vốn - tài chính mà cả trí tuệ, kỹ năng, sức lao động, tinh thần và khát vọng vươn lên làm giàu chính đáng, như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nêu. Nếu có chính sách phù hợp, đây sẽ là nguồn lực quan trọng giúp khu vực tư nhân mở rộng đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Thứ ba là nâng cao tinh thần trách nhiệm của khối doanh nghiệp tư nhân. Khu vực tư nhân có khát vọng cống hiến rất lớn, tinh thần dám nghĩ dám làm và sẵn sàng đổi mới. Đây là yếu tố nội lực quan trọng, cần được bồi đắp, tạo động lực và trao cơ hội để thúc đẩy doanh nghiệp phát triển mạnh mẽ hơn.

Thời gian qua, khu vực tư nhân đã được trao cơ hội tham gia sâu rộng hơn vào các lĩnh vực mà trước đây vốn được xem là "độc quyền tương đối" của khu vực nhà nước hoặc FDI như hạ tầng, năng lượng, công nghiệp… Chỉ khi được tham gia vào các ngành có giá trị gia tăng cao, doanh nghiệp tư nhân mới có thể nâng cao năng lực và vươn tầm quốc tế.

Nổi bật, trong thời gian qua, khu vực tư nhân đã được trao cơ hội tham gia sâu rộng hơn vào các lĩnh vực mà trước đây vốn được xem là "độc quyền tương đối" của khu vực nhà nước hoặc FDI như hạ tầng, năng lượng, công nghiệp… Đây là bước chuyển có ý nghĩa chiến lược, bởi chỉ khi được tham gia vào các ngành có giá trị gia tăng cao, doanh nghiệp tư nhân mới có cơ hội tích lũy, nâng cao năng lực và vươn tầm quốc tế.

Ngoài ra, PGS. TS. Nguyễn Thường Lạng còn đề cập đến nguồn lực từ cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, với tiềm năng về vốn, tri thức và kết nối thị trường quốc tế. Nếu được khai thác hiệu quả, đây sẽ là yếu tố bổ trợ quan trọng giúp kinh tế tư nhân nâng cao vị thế và hội nhập sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Sau gần một năm triển khai, Nghị quyết 68-NQ/TW đã cho thấy sự đúng đắn về tầm nhìn và tạo những chuyển biến rõ nét trong thực tiễn. "Với điều kiện thuận lợi và cơ chế đủ mở, khu vực tư nhân sẽ có nền tảng vững chắc để phát triển lớn mạnh, nâng cao vai trò lực lượng nòng cốt của nền kinh tế, đóng góp quan trọng vào mục tiêu tăng trưởng của quốc gia", PGS. TS. Nguyễn Thường Lạng tin tưởng.

(1) https://www.qdnd.vn/phong-chong-dien-bien-hoa-binh/vach-tran-luan-dieu-sai-trai-ve-su-doi-lap-giua-kinh-te-tu-nhan-va-kinh-te-nha-nuoc-1032593

(2) https://tapchinganhang.gov.vn/kinh-te-tu-nhan-trong-giai-doan-phat-trien-moi-vai-tro-dan-dat-cua-nganh-ngan-hang-17061.html